Operacja odesko-mikołajowska – operacja Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej, przeprowadzona głównie przez sprzymierzone z nią oddziały partyzanckie pod dowództwem Nikifora (Matwija) Hryhorjewa, przeprowadzona między lutym a kwietniem 1919 r. Jej celem było wyparcie z wybrzeża Morza Czarnego, regionów odeskiego i mikołajowskiego francuskich oraz greckich wojsk interwencyjnych i przyłączenie ich do Ukraińskiej SRR.
Przebieg wydarzeń Tło i plan operacji mały|Francuscy żołnierze przy cerkwi św. Aleksego w Odessie, przełom 1918 i 1919 r. thumb|Żołnierze francuskiej armii kolonialnej w Odessie thumb|Greccy żołnierze w Odessie Operacja odesko-mikołajowska została zaplanowana w listopadzie-grudniu 1918 r. przez Władimira Antonowa-Owsiejenkę, w ramach szerszego planu agresji wymierzonej w Ukraińską Republikę Ludową. Zakładał on trzy etapy działań: najpierw uderzenie na Charków, który stałby się następnie bazą wypadową do marszu na Donbas, następnie zdobycie Kijowa, zaś w trzeciej kolejności – opanowanie regionów Mikołajowa i Odessy oraz wybrzeża czarnomorskiegoA. Adams, Bolsheviks..., s. 31–32.. Z Odessy Antonow-Owsiejenko zamierzał wyprzeć oddziały aliantówW. Serczyk, Historia..., s. 271., które wylądowały w miejscowym porcie w dniach 23–27 listopada 1918 r.J. D. Smele, The „Russian”..., s. 99.