mały Teofil – poemat Hrotsvithy z Gandersheim osnuty na legendzie o świętym Teofilu Cylicyjskim.

Treść Autorka przeniosła akcję utworu z Cylicji na Sycylię. Młody Teofil zdobywa wykształcenie dzięki pomocy wuja biskupa i zostaje zarządcą dóbr kościelnych. Z niezwykłą troską zajmuje się ubogimi i potrzebującymi zdobywając sobie miłość wiernych. Kiedy więc umiera dotychczasowy biskup, lud jednogłośnie wybiera Teofila na jego następcę. Teofil nie chce się jednak zgodzić, uważa się za niegodnego. Arcybiskup mianuje więc innego kandydata, który urażony chłodnym przyjęciem, odgrywa się na Teofilu i zwalnia go z urzędu.

Teofil początkowo ucieszony, że zwolniony z licznych obowiązków, będzie się mógł oddać studiom i modlitwie, ulega jednak, z podszeptu diabła, zazdrości. Udaje się do biegłego w magii Żyda, a ten nocą zaprowadza go przed tron Lucyfera. Książę diabłów żąda, by Teofil nie czynił znaku krzyża, a wysłuchawszy jego prośby, dotyczącej przywrócenia go na dawne stanowisko i pomszczenia się na biskupie, każe mu się wyrzec Jezusa i Jego Matki oraz podpisać dokument oddający piekłu jego duszę. Teofil czyni to chętnie. Już następnego dnia biskup przywołuje go do siebie i przeprasza za wyrządzoną krzywdę. Przywrócony na dawny urząd Teofil przypisuje swoje wyniesienie Lucyferowi.