Gramatyka opisowa (deskrypcyjna, deskryptywna, synchroniczna) – gramatyka opisująca cechy danego języka w pewnej określonej epoce jego rozwoju, możliwie najdokładniej reprezentująca wiedzę i praktykę społeczności użytkowników języka. Gramatyka opisowa przybliża reguły języka z perspektywy synchronicznej, abstrahując od ich genezy historycznej.
Gramatyka opisowa przedstawia faktyczny sposób posługiwania się językiem i stan jego gramatyki; dystansuje się natomiast od rozstrzygnięć normatywnych (preskryptywnych). Przedmiotem gramatyki opisowej mogą być różne odmiany i style języka.
Gramatyka opisowa nie wartościuje poszczególnych odmian języka, choć zazwyczaj skupia się na deskryptywnym ujęciu odmian systematycznych, z wyłączeniem cech jednostkowych. Jej zadaniem może być ogólny opis danego języka, z uwzględnieniem zarówno praktyki użycia języka standardowego, jak i zróżnicowanych form języka mówionego lub zjawisk regionalnych. Niemniej gramatyka opisowa często ogranicza się do przedstawienia języka standardowego lub wybranej odmiany o szerokim zasięgu użycia, nie dokumentując zróżnicowania dialektalnego.