Analiza przyczynowa pozostawała jednak obecna w praktyce naukowej i społecznej w roboczych, intuicyjnych formach, np. w tzw. kryteriach Hilla, lub prawnych przesłankach odpowiedzialności.
Statystyka i nauki empiryczne Dwudziestowieczni statystycy i metodolodzy kontynuowali zmagania filozofów z opisem kryteriów przyczynowości, rozróżnianiem i traktowaniem różnych typów zmiennych ubocznych, i sposobami rozstrzygania pozornych paradoksów (jak paradoks Berksona czy Simpsona). Wielu decydowało się na pragmatyczne odrzucenie kategorii przyczyny, ograniczając się do mówienia jedynie o korelacjach i funkcji predykcyjnej modeli; inni odnosili się do przyczynowości na podstawie intuicyjnych, jakościowych reguł. Rozważania o determinizmie lub stanach kontrfaktycznych były uznawane np. przez K. Pearsona za zbędną metafizykę.
Badacze świadomi byli faktu, że modele uwzględniające różne zestawy zmiennych prowadzą do mocno różnych oszacowań korelacji. Proponowano doraźne techniki analizy i radzenia sobie z tzw. zmiennymi zakłócającymi i mediatorami, które nie oferowały jednak ogólnej konceptualizacji tych problemów.