alt=Dwuwymiarowy wykres ceny (na osi Y) i ilości (na osi X), z dwiema krzywymi: rosnącej podaży i malejącego popytu. Miejsce przecięcia się krzywych wyznacza punkt równowagi rynkowej. W zwykłej sytuacji podatek oddala ceny i ilość od równowagi, a dochód jaki przynosi jest mniejszy od straty jaką tworzy.|mały|W prostym modelu podaży i popytu podatek nie tylko przechwytuje część zysku konsumentów i producentów, ale dodatkowo zmniejsza cały rynek o zbędną stratę społeczną (żółty obszar na obrazku). Skala tego zjawiska, oraz stopień w jakim ciężar podatku spada na jedną lub drugą grupę, zależy od elastyczności podaży i popytu (intuicyjnie, nachylenia obu krzywych). Teoria optymalnego opodatkowania – dział ekonomii zajmujący się analizą i projektowaniem systemów podatkowych i transferowych, w kontekście maksymalizacji wybranej funkcji dobrobytu społecznego lub podobnego kryterium. Dobór kryterium jest kwestią normatywną i etyczną; często stosuje się podejścia utylitarne, choć nie jest to bezkrytycznie przyjmowany standard.