Federalizacja Unii Europejskiej – przekształcanie Unii Europejskiej (UE) w federację, to jest w ustrój, w którym kompetencje są rozdzielone między władze wspólnotowe a państwa członkowskie zachowujące częściową autonomię. W debacie publicznej i naukowej termin używany jest w dwóch znaczeniach: opisowym, gdy wskazuje się na federacyjne cechy obecnego porządku prawnego UE, oraz projektowym, gdy odnosi się do postulatów dalszej integracji politycznej.
Unia Europejska działa jako ustrój hybrydowy, łączący elementy międzyrządowe i ponadnarodowe. Nie jest formalnie federacją, jednak w literaturze przedmiotu wskazuje się na jej wybrane cechy federalne.
Historia Ruch paneuropejski nabrał rozpędu w latach 20. XX wieku wraz z utworzeniem Unii Paneuropejskiej na podstawie manifestu Richarda von Coudenhove-Kalergiego z 1923 roku Paneuropa, w którym autor przedstawił ideę zjednoczonego państwa europejskiego. Ruch, prowadzony przez Coudenhove-Kalergiego, a następnie przez Ottona von Habsburga, jest najstarszym europejskim ruchem zjednoczeniowymOtto von Habsburg: Die Paneuropäische Idee. Eine Vision wird Wirklichkeit. Amalthea Verlag, Wien-München 1999, .Vanessa Conze: Das Europa der Deutschen; Ideen von Europa in Deutschland zwischen Reichstradition und Westorientierung (1920–1970); Oldenbourg Wissenschaftsverlag;