Pamiętnik panicza. Z francusko-polskiego oryginału na polsko-francuskie przełożony z niektórymi dodatkami – współczesna powieść obyczajowa Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1875 roku.
Pierwodruk ukazał się w 1875 u Gubrynowicza i Schmidta we Lwowie; za życia autora miała tylko jedno wydanie (1884); większą popularność zyskała przejściowo po wojnie, kiedy opublikowano kolejno trzy wydania (1951, 1953, 1957).
Treść Podobnie jak w przypadku wydanego rok później Dziennika Serafiny, utworowi nadano stylizowaną formę pamiętnika młodego mężczyzny wkraczającego w dorosłe życie. Akcja rozgrywa się współcześnie, w latach 70. XIX wieku, a właściwy pamiętnik obejmuje trzy letnie miesiące we Lwowie. Swe przeżycia relacjonuje w nim hrabia Adaś – wychowany zagranicą potomek podupadającej arystokratycznej rodziny, który wybiera się w daleką podróż w poszukiwaniu swego życiowego szczęścia, mając głównie na uwadze bogaty ożenek. Usiłując schwytać okazję, nawiązuje znajomości, choć krąg jego towarzyskich kontaktów ogranicza się wyłącznie do własnej sfery (hr. Ferdynand, hrabina Maria, hrabiowie Iwińscy, hr. Sylwester). Jedyny dom „patriotyczny” o tradycyjnych wartościach, należący do spokrewnionego starosty i jego posażnej wnuczki, budzi w nim mimowolną niechęć, politowanie i drwinę, gdyż patriotyzm szyderczo uznaje za polskie nieszczęście.