Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju (ang. Mutual Aid: A Factor of Evolution) – zbiór esejów rosyjskiego naturalisty i myśliciela anarchistycznego Piotra Kropotkina, wydany po raz pierwszy w 1902.

Eseje, początkowo publikowane w angielskim czasopiśmie The Nineteenth Century w latach 1890–1896, zgłębiają rolę obopólnej współpracy i wzajemności (lub też „pomocy wzajemnej”) w dawnym i współczesnym królestwie zwierząt i społeczeństwach ludzkich. Jest to argument przeciwko teoriom darwinizmu społecznego, które podkreślają konkurencję i przetrwanie najsilniejszych, oraz przeciwko romantycznym wyobrażeniom pisarzy takich jak Jean-Jacques Rousseau, którzy uważali, że współpraca była motywowana uniwersalną miłością. Zamiast tego Kropotkin argumentuje, że pomoc wzajemna ma pragmatyczne zalety dla przetrwania społeczności ludzkich i zwierzęcych i, wraz z sumieniem, jest wytwarzana poprzez selekcję naturalną.

Wielu biologów uważa tę pracę za ważny katalizator w naukowych badaniach nad współpracą.