Materializm a empiriokrytycyzm. Krytyczne uwagi o pewnej reakcyjnej filozofii () – główna praca filozoficzna Włodzimierza Lenina, napisana w 1908 roku i opublikowana w maju 1909.
Historia W początkach XX wieku wśród rosyjskich marksistów popularne były idee Ernsta Macha i Richarda Avenariusa. Bezpośrednim asumptem była książka „Szkice z filozofii marksizmu” (, Oczerki po fiłosofii marksizma) zawierająca artykuły Aleksandra Bogdanowa, Anatola Łunaczarskiego, W. Bazarowa i innych autorów, którzy dążyli do połączenia marksizmu z empiriokrytycyzmem. Ta synteza machizmu i marksizmu podważała stanowisko ideologiczne na którym opierała się partia bolszewików. Wśród marksistów bolszewickich pojawiła się potrzeba ukazania „reakcyjnej” istoty myśli Ernsta Macha oraz obrona marksizmu w wersji bolszewickiej, w tym wyłożenie podstawowych kwestii materializmu dialektycznego, co zrealizował Lenin w swej książce. Przeciwko empiriokrytycyzmowi i jego rosyjskim zwolennikom najwcześniej w Rosji wystąpił Gieorgij Plechanow, ale to Lenin przeprowadził głębszą teoretycznie analizę empiriokrytycyzmu.