Według rōshiego zen Dennisa Genpo Merzela, oświecenie to całościowa zmiana świadomości, polegająca na przejściu od dualnego widzenia świata (czyli poprzez pryzmat oddzielenia) do świadomości pozbawionej złudzenia dualizmu (podziału na „ja” i „nie-ja”). Podział szkół zen na ścieżkę natychmiastowego oświecenia i ścieżkę stopniowego oświecenia jest – według niego – podziałem pozornym, bo w rzeczywistości obie te drogi są nierozdzielne. Zawsze praktykować trzeba stopniowo, a przebudzenia doświadcza się naglehttps://web.archive.org/web/20160304121055/http://www.czarnaowca.pl/bigmind/Mowa_Genpo.html Ścieżka natychmiastowego przebudzenia – Fragmenty mowy dharmy rōshiego Genpo przed warsztatem „Big Mind” – Salt Lake City, październik 2005..
Zen wypracował własną odmianę medytacji zwaną zuochan (dosłownie „siedzenie w medytacji”) (jap. zazen).
Buddyzm tybetański