Wprawdzie jeden z pierwszych szybów uruchomiono w dzisiejszym centrum miasta, ale z biegiem czasu wydobycie wymagało drążenia odległych od siebie szybów wydobywczych na czterech polach góniczych, przy których powstawały kolejne kolonie.
Lata 1868–1918 mały|Gmach poczty w Królewskiej Hucie na widokówce z pocz. XX w. Decyzję o nadaniu praw miejskich podjęto dopiero 17 lipca 1868 roku. Na mocy aktu erekcyjnego króla pruskiego Wilhelma I połączono kolonie robotnicze i kilka gmin wiejskich w gminę miejską o nazwie: Stadt Königshutte (pol. Miasto Królewska Huta). Miasto liczyło wówczas ok. 14 tys. mieszkańców. Ich liczba zaczęła jednak szybko rosnąć osiągając w 1905 roku 66 tys. Na początku XX w. Królewska Huta miała najwyższą gęstość zaludnienia na Górnym Śląsku (w 1914 r. na 1 ha zabudowy przypadało ok. 366 osób) i jako jedyne miasto na Górnym Śląsku dwa kościoły ewangelicko-augsburskie. Status powiatu miejskiego (niem. Stadtkreis) wiążący się z większą samodzielnością finansową gmina uzyskała na mocy rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych z 12 marca 1898 r., które wyłączyło miasto z powiatu bytomskiego. Miasto stało się w ten sposób pierwszym na Górnym Śląsku samodzielnym powiatem miejskim. Formalnie miasto zaczęło działać cztery miesiące później – po wyłonieniu w wyborach komunalnych pierwszej rady miejskiej.