mały|Plac Tadeusza Kościuszki w Bytomiu u schyłku XIX wieku
Czasy panowania Piastów Pierwsze wzmianki o osadzie Bitom pochodzą z lat 1123–1125 z zapisu kardynała Idziego o dochodach opactwa benedyktynów w Tyńcu pod Krakowem. Na mocy tego dokumentu mieli oni prawo pobierać tu opłaty targowe, a także prowadzić dwie tutejsze karczmy. Prace archeologiczne wskazują jednak że istniał tu wcześniej gród w XI wieku. Jedna z mglistych legend głosi, że około roku 1020 król Polski wybudował w miejscu, na którym dziś znajduje się Bytom, gród myśliwski. Królem tym był prawdopodobnie Bolesław I Chrobry. Wspomniany gród myśliwski stał się z czasem siedzibą kasztelaniiF. Gramer: Chronik der Stadt Beuthen in Ober-Schlesien, Bytom 1863, s. 1 ..
Ze względów obronnych na pierwotne położenie Bytomia wybrano wzgórze św. Małgorzaty, naturalne wzniesienie, z jednej strony chronione przez opływającą je rzekę Bytomkę, a z pozostałych przez podmokłe łąki.
Lokalizacja przy szlaku handlowym z Wrocławia do Krakowa wpływała na rozwój osadnictwa, co wkrótce doprowadziło do powstania na sąsiednim wzniesieniu (czyli w dzisiejszej lokalizacji centrum miasta) ważnej osady handlowej.