Atmosfera wybuchowa – mieszanina pyłowo-powietrzna (lub szerzej – mieszanina pyłu z utleniaczem) o stężeniu mieszczącym się w zakresie dolnej i górnej granicy wybuchowości. Powstanie atmosfery wybuchowej jest konieczne do tego, aby na terenie zakładu przemysłowego można było mówić o zagrożeniu wybuchem pyłu. W procesie oceny ryzyka wybuchowego określony zostaje zasięg poszczególnych atmosfer wybuchowych, to jest kubatura, jaka może zostać wypełniona przez mieszaninę pyłowo-powietrzną w chwili jej wystąpienia oraz częstotliwość jej występowania. Atmosferę wybuchową, dla której zostały wskazane oba te parametry (zasięg i częstotliwość występowania), określa się mianem strefy zagrożenia wybuchem, czyli przestrzeni, w której może występować mieszanina wybuchowa substancji palnych z powietrzem lub innymi gazami utleniającymi.
Generowanie pyłowych atmosfer wybuchowych na zewnątrz urządzeń Atmosfera wybuchowa na zewnątrz urządzeń i aparatów przede wszystkim powstaje na skutek nieszczelności w instalacji oraz wzbudzenia tzw. pyłów osiadłych. Pyłami osiadłymi są pyły, które w ramach funkcjonowania urządzeń w zakładzie przemysłowym wydostały się z urządzeń i osiadły na posadzkach, obudowach urządzeń oraz konstrukcjach stalowych.