thumb|250px|Opaska powstańcza thumb|250px|Opaska noszona przez żołnierzy 535 plutonu Słowaków Opaska powstańcza – element umundurowania, wyróżniający polskie formacje powstańcze. Przede wszystkim kojarzona z powstaniem warszawskim.
Powstania wielkopolskie i śląskie Choć opaski powstańcze najbardziej kojarzą się z powstaniem warszawskim, to jednak ich pierwsze użycie nastąpiło znacznie wcześniej – podczas powstania wielkopolskiego, kiedy to Polacy i Niemcy nosili identyczne mundury, co prowadziło do ogromnego chaosu. Polacy zastosowali biało-czerwone opaski, które zakładali na ramię – ten prosty zabieg umożliwił odróżnianie wroga. Poza tym Polacy zaczęli umieszczać na swoich czapkach orzełki i rozetki.
Powstańcy śląscy natomiast nie nosili biało-czerwonych opasek. Ten mit to wpływ filmów Kazimierza Kutza. Biało-czerwony kolor kojarzył się z Prusami (flaga czarno-biało-czerwona). Nosili częściowo natomiast opaski biało-niebieskie i jest to właśnie heraldycznie przedstawiona flaga regencji opolskiej (zgodnie z pruską heraldyką). Górnoślązacy odrywali też niemieckie emblematy z mundurów i naszywali polskie.