Szafarz nadzwyczajny Komunii Świętej – osoba wyznaczona do udzielania Komunii Świętej, szczególnie osobom chorym i niepełnosprawnym, które nie mogą uczestniczyć osobiście w zgromadzeniu liturgicznym. W wyjątkowych przypadkach może jej także udzielać podczas Mszy Świętej, gdy przystępuje do niej większa liczba wiernych, albo gdy kapłani są zajęci innymi czynnościami duszpasterskimi i jej rozdzielanie znacząco by się przedłużyło lub gdy stan zdrowia albo podeszły wiek utrudnia księdzu udzielanie Komunii Świętej.
Posługą tą kościół katolicki nawiązuje do rozpowszechnionej w II wieku po Chrystusie tradycji zanoszenia Ciała Pańskiego przez osoby uczestniczące w Eucharystii, chorym bezpośrednio po jej zakończeniu. Świadczą o tym liczne pisma, w tym świadectwa św. Justyna męczennika. Były to czasy kiedy Msza Święta sprawowana była wyłącznie w niedziele i ważniejsze święta w ciągu roku (z biegiem lat zaczęło ich przybywać). Rozwój sekt religijnych i licznych herezji spowodował, że Kościół i jego wierni zaczęli bardzo rygorystycznie podchodzić do przyjmowania Komunii Świętej. Wielu ludzi całkowicie zrezygnowało z jej spożywania, uważając, że godni są tego wyłącznie kapłani.