thumb|240px|Grób Marii Dzierżanowskiej na cmentarzu Powązkowskim Maria Dzierżanowska, właśc. Elżbieta Tekla Prażmowska (ur. 2 lipca 1861 na Wołyniu, zm. 28 kwietnia 1908 w Warszawiedaty życia wg tablicy nagrobnej) – polska nauczycielka i działaczka oświatowa. Założycielka tajnego Uniwersytetu Ludowego w Warszawie. Współorganizatorka Polskiej Macierzy Szkolnej. Kierowniczka Związku Unarodowienia Szkół.

Życiorys Urodziła się na Wołyniu jako córka Franciszka i Teresy z Wysockich. Wykształcenie odebrała w Warszawie, na pensji Izabeli Smolikowskiej. Pracę zawodową rozpoczęła od prowadzenia pensji żeńskiej w Lublinie. W 1883 poślubiła Stanisława Dzierżanowskiego. Po wyjściu za mąż przeniosła się do Warszawy, gdzie utrzymywała rodzinę, dając prywatne lekcje i współpracując z innymi nauczycielkami nad wydawnictwami pedagogicznymi. Jej zainteresowanie polityką, a także udział w tzw. procesie odeskim sprawiły, że w 1894 r. została aresztowana i skazana na 3-letni pobyt w Rydze.