Powstanie i rozkwit żydowskiego sekularyzmu Dopiero w Europie Wschodniej końca XIX wieku narodziła się nowa, pozytywna i świecka definicja egzystencji Żydów. Żydzi z Europy Wschodniej, stanowili wówczas ponad 90% światowej społeczności żydowskiej, byli zdecydowanie nieakulturowani: w 1897 roku 97% zadeklarowało jidysz jako swój język ojczysty, a tylko 26% potrafiło czytać alfabet rosyjski. Hebrajski pozostał językiem literatury, a tradycyjna edukacja była normą; z 5,2 mln Żydów tylko 21308 uczęszczało w 1880 r. do szkół państwowych. Cierpiąc z powodu poważnej dyskryminacji, pozostali odrębną grupą korporacyjną i etniczną. Procesy sekularyzacji były powolne: radykalni oświeceniowcy, głoszący obywatelską integrację i modernizację, musieli zmagać się z dobrze ugruntowanym rabinicznym przywództwem, które cieszyło się niewiele kwestionowanym prestiżem. W przeciwieństwie do ich wyemancypowanych braci na Zachodzie, ich żydowskość była oczywista i bezrefleksyjna. Na tej „grubej” warstwie etniczności, praktycznie bez alternatywnej kultury wysokiej, do której można by się asymilować, powolny rozpad życia społeczności i ekspozycja na współczesne pojęcia pozwoliły raczej na adaptację niż marginalizację. W latach 70. i 80.