thumb|upright=1.1|Dzielenie kołacza podczas obrzędu swaćby w Rodzimym Kościele Polskim (2002)
Swaćba – inaczej wesele; staropolska, słowiańska forma ślubu, uroczysta ceremonia zawarcia małżeństwa polegająca na złożeniu przysięgi przed bogami w obecności żercy lub swata.
Współcześnie swaćba bywa utożsamiana ze swadźbą, czyli swataniemAleksander Brückner: Dzieje kultury polskiej. Tom I. Od czasów przedhistorycznych do roku 1506..
U dawnych Słowian małżeństwo stanowiło dobrowolną umowę, potwierdzoną obopólnymi darami równej wartości, wiążącą rodziny małżonków stałą przyjaźnią – jeszcze w szlacheckiej Polsce posag winien był równać się wianu – mówiono, że małżeństwo swoiło rody.
W początkach chrześcijaństwa na ziemiach słowiańskich bywało, że błędnie i tendencyjnie donoszono, jakoby małżeństwo u Słowian można było zawrzeć gwałtem, uprowadzeniem lub kupnem. O ile kupno było zjawiskiem wtórnym, wynikającym z umowy swadziebnej i wymiany darów, a nie pierwotnym, o tyle uprowadzenie niewiasty dla ożenku było zazwyczaj pozorne, za porozumieniem młodych – gdy zwykła droga (umowa swadziebna) zawiodła lub była zbyt żmudna (zazwyczaj gdy brakowało środków na urządzenie wesela).