W zachodniej części Załęskiej Hałdy powstała kolonia Owsiska, gdzie uprawiano owies, a na początku XIX wieku kolonia Johanka.

Charakter rolniczy Załęskiej Hałdy zachował się do drugiej połowy XIX wieku, kiedy to osadę zaczęli zamieszkiwać robotnicy z hut cynku „Victor” (powstała prawdopodobnie w 1843 roku) i „Johanna” (powstała w zabudowaniach dawnej huty szkła „Saeman”, założonej w 1820 roku, funkcjonującej przez dwa lata), a także późniejszych kopalń węgla kamiennego: „Kleofas” i „Wujek”. Centrum osady wówczas stanowił obszar dzisiejszego węzła autostradowego z ulicą F. Bocheńskiego. Dla robotników kopalni Wujek powstała na granicy Załęskiej i Katowickiej Hałdy w latach 1918–1920 kolonia domów robotniczych. Kolonię określano jako „Werksiedlung Oheimgrube” lub „Kolonie Zalenderhalde”Michał Bulsa, Patronackie osiedla robotnicze. Tom 1: Górny Śląsk, Łódź 2022, s. 108.. W 1890 na Załęskiej Hałdzie mieszkało 845 osób.

W Załęskiej Hałdzie w XIX wieku powstały pierwsze placówki edukacyjne i instytucje kultury. W 1872 roku wybudowano budynek szkoły powszechnej, a w latach 90. XIX wieku powołano amatorski zespół teatralny. W 1906 roku powołano Towarzystwo Katolickich Robotników, a do momentu wybuchu I wojny światowej także inne organizacje, w tym m.in.