Stańczyk (prawdopodobnie Stanisław; ur. ok. 1480, zm. między 1556 a 1562) – nadworny błazen na dworze Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta, uchodzący za symbol mądrego trefnisia, znany z ciętego dowcipu; tradycja późniejsza przypisywała mu także obecność na dworach Aleksandra Jagiellończyka i Jana Olbrachta, co nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w źródłach.
Życiorys i legenda Szczegóły jego życiorysu pozostają nieznane, a daty urodzenia i śmierci niepewne. Pochodził z podkrakowskich Proszowic. Niektóre źródła sugerują, że był szlachcicem.
Słynął z ciętego dowcipu, nie oszczędzał władców w ocenie decyzji politycznych. Król Zygmunt Stary tolerował jego żartobliwe uwagi, które były odbierane przez dworzan jako trafne aluzje polityczne. Historyk Marcin Bielski w wydanej w 1579 roku Kronice polskiej (księga V) przedstawia pod rokiem 1533 dwie związane ze Stańczykiem anegdoty. W jednej z nich celnie wypomniał on królowi Zygmuntowi Staremu dopuszczenie do utraty Smoleńska, ważnej twierdzy na wschodzie państwa polsko-litewskiego. W beletryzowanej biografii błazna Kraszewski opisuje tę anegdotę: