Formę szkolenia bojowego ogółu mieszczan stanowiło Bydgoskie Bractwo Kurkowe, istniejące od XV wiekuJaniszewska-Mincer Barbara: Bractwo Kurkowe w Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska X (1986-1988). Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy 1989.. Pograniczny charakter miasta w okresie staropolskim sprawił, że miały tu miejsce liczne starcia zbrojne, koncentracje wojsk i przemarsze armiiBiskup Marian: Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim 1308–1521: Gdańsk: Marpress: 1993. związane zwłaszcza z wojnami polsko-krzyżackimiOd 1308 do 1520 roku, podczas wojny trzynastoletniej Bydgoszcz była główną kwaterą wojenną Kazimierza Jagiellończyka. i polsko-szwedzkimi (potop szwedzki, III wojna północna). Wojny szwedzkie przyczyniły się do zrujnowania miasta i okolicznych osad wiejskich.
1772-1920 (czasy pruskie) thumb|Miedzioryt nieznanego autora przedstawiający bitwę o most Gdański w Bydgoszczy 2 października 1794 r. pomiędzy wojskiem gen. Henryka Dąbrowskiego a pruskimi huzarami thumb|Wojsko pruskie w przekroju czasowym XVIII-XX w. thumb|Szpital garnizonowy przy ul. Jagiellońskiej w 1865 roku thumb|Kościół pobernardyński, w 1838 r. przemianowany na garnizonowy, a w latach 1866-1868 odrestaurowany według projektu Ferdinanda von Quasta thumb|Dawne koszary wzniesione w latach 70. XIX w., tzw. Londynek, obecnie bud.