Więźniowie polityczni w Polsce i na ziemiach polskich (pod administracją innych państw) istnieli przez większą część XIX i XX wieku.
Historia W XIX wieku niektórzy polscy więźniowie polityczni zaczęli wykorzystywać swoją sytuację w więzieniu do działań politycznych. Zjawisko to stało się widoczne już po powstaniu wielkopolskim z 1848 roku. Pierwsza socjalistyczna partia Imperium Rosyjskiego, I Proletariat, ustanowiła kulturę i tradycję więźniów politycznych w Królestwie Kongresowym i wykorzystywała ich uwięzienie w celach agitacyjno-propagandowych, a kategoria więźniów politycznych była nawet półoficjalnie uznana i specjalnie (ulgowo) traktowana przez władze zaborcze.
Więźniowie polityczni istnieli również w okresie międzywojennym w II Rzeczypospolitej (Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej, gdzie większość więźniów politycznych stanowili działacze komunistyczni), podczas okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej (w Oświęcimiu nosili tzw. czerwone trójkąty) oraz w okresie powojennym w PRL-u.