Długość ciała z ogonem: samiec 23 cm, samica 19,5 cm; masa ciała: samiec 57 g, samica 49 g.
Zasięg występowania Kacykowiec żałobny występuje w zachodniej części Amazonii, od gór Serranía de la Macarena w południowej Kolumbii na południe przez wschodni Ekwador do północnego Peru (region Loreto i północna część regionu Amazonas). Jest gatunkiem osiadłym. Jego zasięg występowania według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje 323 tys. km².
Ekologia Głównym habitatem kacykowca żałobnego są lasy nizinne i brzeg lasu w pobliżu cieków wodnych w obszarach nizinnych i lekko pagórkowatych. Zazwyczaj występuje na wysokościach od 400 do 750 m n.p.m. Jest gatunkiem osiadłym. Dieta kacykowca żałobnego nie jest szczegółowo zbadana. Wiadomo, że odżywia się owadami (mrówkami, gąsienicami i chrząszczami). Żeruje w koronach drzew, czasami także na niższych poziomach lasu. Żeruje głównie pojedynczo lub parami, czasami także w stadach mieszanych gatunków.