thumb|left|180px|Stanisław Tarnowski, jeden z przywódców „stańczyków” W II połowie lat 60. XIX w. uformowała się w łonie konserwatystów krakowskich nowa grupa, zwana „Stańczykami” – od pamfletu, znanego jako Teka Stańczyka. Zakwestionowali oni przywództwo polityków z „grona krakowskiego” i w latach 70. stopniowo przejęli władzę nad stronnictwem. Podsumowaniem tego procesu było przejęcie przez Stanisława Koźmiana kontroli nad linią polityczną „Czasu” w 1877 r.

„Stańczycy” opowiedzieli się wyraźnie za lojalizmem, ograniczając aspiracje polskie do autonomii politycznej i kulturalnej Galicji. Odrzucili stanowczo walkę zbrojną o niepodległość Polski.

Do przywódców „stańczyków” należeli, obok Koźmiana, Stanisław Tarnowski i Józef Szujski. Środowisko to ukształtowało i wywarło wpływ na późniejszą politykę namiestnika Galicji Michała Bobrzyńskiego.

Klub Konserwatywny i „neokonserwatyści”

Pod koniec XIX w. wyłonił się z grona krakowskich konserwatystów tzw. Klub Konserwatywny. Skupiła się wokół niego kolejna generacja działaczy, którzy mieli stać się znani jako „neokonserwatyści” i „neostańczycy”.