thumb|250px|Wyłożona poduszkami loża cesarska w cyrku (fragment obrazu J. Siemiradzkiego Pochodnie Nerona) Pulvinar (pulwinar) (pulvinar, pulvinarium od łac. pulvīnŭs – poduszka) – termin stosowany przez starożytnych Rzymian w dwojakim znaczeniu.

Pierwotnie określano tak paradną poduszkę rytualną (pulvīnārĭŭm), przeznaczoną do umieszczania na niej wyobrażeń bogów dla ich symbolicznego współuczestniczenia w „świętej uczcie” (lectisternium) i gdy odprawiano modły błagalne (supplicationes). Używano jej też dla ich procesyjnego obnoszenia (pompa) na noszach (tensae) przed rozpoczęciem wielkich przedstawień cyrkowych. Swetoniusz odnotowuje w Żywotach cezarów, że pulvinar przyznano także portretowej podobiźnie Juliusza Cezara (Żywoty cezarów, Boski Juliusz 76)Gajusz Swetoniusz Trankwillus: Żywoty cezarów, dz. cyt. s. 87.. W użytku codziennym nazwę tę jednak odnoszono również do poduszki wezgłowia w lektyce osłoniętej firankami (vela) i baldachimemOktawiusz Jurewicz, Lidia Winniczuk: Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 466..