Samorząd terytorialny rozumiany współcześnie został przywrócony na poziomie gminnym w 1990 r. Od 27 maja 1990 do 31 grudnia 1998 samorząd terytorialny istniał tylko na szczeblu gminyW tym okresie istniały sejmiki samorządowe, będące wspólną reprezentacją gmin z obszaru województwa, składające się z delegatów wybieranych przez rady gmin ().. Następnie wraz z wprowadzeniem 1 stycznia 1999 trójstopniowego podziału administracyjnego, samorząd także stał się trójszczeblowy: gminny, powiatowy i wojewódzki. Od 2002 r. wójt/burmistrz/prezydent miasta to funkcjonariusz publiczny będący zarazem organem monokratycznym wybieranym w wyborach powszechnych.
Uchwałą z 3 grudnia 2014 Senat RP zdecydował o ustanowieniu roku 2015 Rokiem Samorządu Terytorialnego..
10 listopada 2017 do Sejmu wpłynął poselski projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych w samorządach gmin, powiatów i województw pochodzących z wyborów powszechnych, a także kontroli tego procesu i organów odpowiadających za przygotowanie i przeprowadzenie wyborów. 14 grudnia 2017 Sejm RP przyjął proponowaną ustawę, którą 21 grudnia 2017 przyjął Senat wraz ze zgłoszonymi poprawkami zaakceptowanymi przez Sejm w dniach 10 i 11 stycznia 2018.