Zasięg występowania i siedlisko Występuje we włoskich prowincjach La Spezia i Massa-Carrara, gdzie spotykany jest na wysokościach 0 – 2300 m n.p.m. Introdukowany również we francuskich Pirenejach przy granicy z Hiszpanią. Zasiedla tereny zalesione oraz obszary kamieniste, takie jak szczyty gór, klify, jaskinie. Jaja składane są na ziemi, występuje rozwój prosty.
Status i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2022 roku klasyfikuje jaskinnicę zmienną jako gatunek krytycznie zagrożony (CR); wcześniej uznawała ją za gatunek bliski zagrożenia (NT). Status zmieniono, gdyż modele matematyczne wykazują, że szansa na wyginięcie spowodowana infekcją patogenicznego grzyba Batrachochytrium salamandrivorans w ciągu następnych 3 pokoleń (15–30 lat) wynosi ponad 50%. Mimo że sam gatunek nie był przebadany pod kątem podatności na infekcje B. salamandrivorans, testy laboratoryjne wykazały, że spokrewnione gatunki jaskinnica sardyńska (Speleomantes geneii) oraz jaskinnica francuska (S. strinatii) są bardzo wrażliwe na infekcje tego gatunku grzyba. Na obszarze występowania jaskinnica zmienna występuje natomiast powszechnie. Gatunkowi temu zagrażać może miejscowa utrata środowiska, wydobycie marmuru (głównie dla wschodnich subpopulacji), zmiana klimatu oraz odłów w celach hodowlanych. S.