W życiu moralnym jest prostota, z której się wychodzi (prostactwo) i prostota, do której się dochodzi. Jest naturalnym oddać krzywdę w dwójnasób z podszeptu tej pierwszej i jest ofiarnym nadstawić policzek w duchu tej drugiej. Lecz wymierzanie sprawiedliwości nie jest ani proste, ani ofiarne, wymaga sztuki. Miej serce i patrzaj w serce mówi poeta. Prąd tej sztuki przebiega pomiędzy naturalnością podłą, jeszcze bez celu, a siebie tylko mającą na względzie ogładą zewnętrzną (samolubstwem). Istnieją smutki niewypowiedziane, które, dlatego że nie można ich wypowiedzieć, do niewypowiedzianego wzrastają stopnia. Hamlet, gdy wszystko wokół stało się wynaturzonym fałszem, uciekł do aktorów. Maska teatru stała się wówczas rzeczywistością godniejszą wyboru i jakby prawdą.
Wstępując w porządek religii sztuka traci swą samoistność. Pozostaje żywa, o ile staje się światłem dla tajemnic wiary objawionej. Poprzez nią prawdziwa religia udziela ducha sprawom doczesnym. Norwid przytacza tekst Tertuliana, który porównuje ciosy zadawane na arenie męczennikom chrześcijańskim z ciosami dłuta artysty rzeźbiącego posąg bóstwa i wskazuje na różnicę: kamień nic nie czuje. Sztuka, która poddaje swe bogi pięknu idealnemu zmierza ku alegorii i figurom retorycznym.