Instytut Kształtowania Środowiska – jednostka badawczo-rozwojowa Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, istniejąca w latach 1974–1989, mająca na celu prowadzenie prac naukowo-badawczych, rozwojowych, usługowych o charakterze naukowo-badawczym lub rozwojowym.
Na podstawie zarządzenia Prezesa Rady Ministrów z 1974 r. ustanowiono nowy Instytut, który powstał w wyniku połączenia czterech jednostek: Instytutu Ochrony Środowiska, Instytutu Urbanistyki i Architektury, Instytutu Gospodarki Mieszkaniowej oraz Instytutu Budownictwa Mieszkaniowego. Instytut mógł tworzyć oddziały terenoweZarządzenie nr 13 Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 stycznia 1974 r. w sprawie połączenia Instytutów: Ochrony Środowiska, Urbanistyki i Architektury, Gospodarki Mieszkaniowej oraz Gospodarki Komunalnej w Instytut Kształtowania Środowiska. .Zarządzenie Ministra Budownictwa z dnia 29 lipca 1949 r. o utworzeniu Instytutu Budownictwa Mieszkaniowego. .Zarządzenie Ministra Budownictwa z dnia 29 lipca 1949 r. o utworzeniu Instytutu Urbanistyki i Architektury. .Zarządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 20 września 1951 r. w sprawie utworzenia Instytutu Gospodarki Komunalnej. .Uchwała nr 10 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 1973 r. w sprawie utworzenia Instytutu Ochrony Środowiska.