Instytut Urbanistyki i Architektury – państwowy instytut naukowo-badawczy podległy Ministerstwu Budownictwa, istniejący w latach 1949–1974, który utworzony został w celu prowadzenie i organizowanie prac naukowo-badawczych w zakresie architektury i urbanistykiZarządzenie Ministra Budownictwa z dnia 29 lipca 1949 r. o utworzeniu Instytutu Urbanistyki i Architektury. . Instytut powstał w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego i Ministrem Skarbu.
Powstanie Instytutu miało ścisły związek z ustawą z 1949 r. o utworzeniu urzędu Ministra BudownictwaUstawa z dnia 27 kwietnia 1949 r. o utworzeniu urzędu Ministra Budownictwa. .
Zwierzchni nadzór nad Instytutem sprawował Minister Budownictwa.
Zadania Instytutu Zadaniem Instytutu było: prowadzenie i organizowanie prac naukowo-badawczych w zakresie architektury oraz zabudowy i realizacji osiedli miejskich i wiejskich, wydawanie publikacji w zakresie zadań urbanistyki i architektury oraz popularyzacja zagadnień w tym zakresie.
W celu prowadzenia badań oraz wykonywania prac w zakresie zagadnień specjalnych w ramach Instytutu utworzono odpowiednie zakłady. Zakłady powoływał Minister Budownictwa.