Oprócz wsparcia finansowego w ramach programów ramowych Europejska Przestrzeń Badawcza ma na celu poprawę otoczenia politycznego dla konkurencyjnych badań i innowacji poprzez jednolite warunki ramowe.
Historia Europejskiej Przestrzeni Badawczej Polityka badawcza UE jest tak stara jak sama Unia Europejska. W 1952 roku zdecydowano się na współpracę w dziedzinie polityki energetycznej. Idea rzeczywistej europejskiej przestrzeni badawczej sięga czasów ówczesnego unijnego komisarza ds. badań Ralfa Dahrendorfa. Już w latach 70. rozwinął on wizję europejskiego obszaru wiedzy, który przekracza granice państwowe i zapewnia dobrą równowagę między współpracą a konkurencją. Komisja Europejska oficjalnie zainicjowała Europejską Przestrzeń Badawczą w 2000 r. W komunikacie formułowana jest idea europejskiego „wewnętrznego rynku badań”, w ramach którego naukowcy, wiedza i technologie mogą swobodnie się przemieszczać. Dąży się również do lepszej koordynacji krajowych polityk badawczych. Wspólna europejska polityka badawcza powinna zapobiegać pozostawaniu badań europejskich w tyle za konkurencją w USA, Japonii i innych krajach. Cel konkurencyjności został określony w traktacie lizbońskim w 2009 r., a realizacja europejskiej przestrzeni badawczej została również zakotwiczona w prawie pierwotnym.