Szkic do obrazu Przed powstaniem finałowej postaci, powstały cztery rysunki kompozycyjne (ofiarowane później Gorzkowskiemu). Finałowy szkic powstał na desce mahoniowej o wymiarach 21,5 × 29 cm, z dominującą, brązową tonacją kolorystyczną, brakiem szczegółowości. W stosunku do obrazu podobieństwo wykazane jest jedynie w ogólnym schemacie kompozycji, jest tutaj spora modyfikacja poprzez przemieszczenie grup.
1937-38 w posiadaniu wnuczki artysty, Marii z Kirchmayerów Nowińskiej.
Interesujący jest tutaj aspekt zadatowania powstania finałowego szkicu, który nie jest do końca znany. Wiadomo, że istniał w 1889 roku, gdyż powstał już obraz Matejki wraz z komentarzem do niego, a także Arnold Rappaport, galicyjski prawnik i działacz polityczny o żydowskim pochodzeniu, zamówił wykonanie tego obrazu w dużych rozmiarach, być może w pewien sposób wpływając na tematykę dzieła.
Pojawiają się pewne przypuszczenia, następuje trudność, nie pasuje on bowiem ani do szkiców o tematyce Państwo-Kościół, ani do innych, o tematyce kultura-nauka. Jednakowoż zdaniem J.