Szczur żałobny (Rattus lugens) – gatunek gryzonia z podrodziny myszy (Murinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae). Słabo poznany ssak występujący endemicznie na Wyspach Mentawai; według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody jest narażony na wyginięcie.

Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1903 roku amerykański botanik i zoolog Gerrit Smith Miller w artykule poświęconym siedemdziesięciu nowym malajskim ssakom, opublikowanym na łamach Smithsonian Collections; Miller umieścił nowy gatunek w rodzaju Mus, nadając mu binominalną nazwę Mus lugens. Miejsce typowe to Północna Pagai, Wyspy Mentawai, Sumatra Zachodnia, Indonezja. Holotyp to skóra i czaszka dorosłej samicy (sygnatura USNM:MAMM:121533) ze zbiorów Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie. Okaz typowy zebrał 15 listopada 1902 roku amerykański chirurg, podróżnik, etnolog i przyrodnik William Louis Abbott.

Rattus lugens jest morfologicznie spokrewniony z R. adustus i R. simalurensis, które razem wydają się tworzyć grupę siostrzaną z R. tiomanicus, który należy do grupy gatunkowej rattus. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy.

Etymologia Rattus: ‘szczur’. lugens: łac.