Bitwa o Szumszu – radziecka inwazja na wyspę Szumszu w archipelagu Wysp Kurylskich, pierwszy etap kurylskiej operacji desantowej przeprowadzonej pod koniec II wojny światowej. Bitwa została stoczona w dniach 18–23 sierpnia 1945 roku i była jedyną większą bitwą operacji kurylskiej oraz jednym z ostatnich starć II wojny światowej.
Tło sytuacyjne Związek Radziecki i Japonia zachowały wobec siebie neutralność po podpisaniu radziecko-japońskiego paktu o neutralności w dniu 13 kwietnia 1941 roku, chociaż oba kraje były sprzymierzone z wzajemnie wrogimi sojuszami wojskowymi od 1941 roku. Związek Radziecki odrzucił prośby aliantów o podjęcie jakichkolwiek działań zbrojnych przeciwko Japonii, ale rozważył plany stacjonowania amerykańskich samolotów na terytorium ZSRR w celu wykorzystania ich do operacji przeciwko Japończykom po wypowiedzeniu wojny Japonii przez Związek Radziecki w przyszłości.
Józef Stalin oświadczył w rozmowie z ambasadorem Stanów Zjednoczonych w Związku Radzieckim W. Averellem Harrimanem na spotkaniu w październiku 1944 roku, że przystąpienie Związku Radzieckiego do wojny z Japonią będzie możliwe dopiero po upływie trzech miesięcy od porażki Niemiec.