W okresie tym twórcom przestały wystarczać dotychczasowe konwencjonalne formuły, a miejsce „«awantur w Kosmosie» coraz częściej zajmowały diagnozy socjologiczne”. W utworach tego nurtu fantastyczna fabuła była tylko pretekstem do snucia rozważań niemających zbyt wiele wspólnego z opisywaną rzeczywistością, a „wybór sytuacji fabularnych pozwalał na migotliwość sensów utworu”. W efekcie utwory fantastyczne mogły „odwzorowywać realia świata współczesnego odbiorcy [...] być do niego aluzją, metaforą”, dzięki czemu mogły „zwracać uwagę czytelnika na zjawiska, które go niepokoją, jednocześnie udając, że kreują odległą przyszłość” jednocześnie pozostając na marginesie zainteresowań cenzury.
Ziemkiewicz oceniał, że polscy twórcy SF nie koncentrowali się na tworzeniu wzorów nowych rozwiązań społecznych (jak w fantastyce zachodniej), ale na „formułowaniu ostrzeżeń przed degeneracją modeli już istniejących”. Sami pisarze nie ukrywali, że celem ich twórczości, traktującej wszak o nieistniejących społeczeństwach, jest demaskacja teraźniejszości. Prześwietlając patologie PRL-owskiej współczesności, przestrzegali przed ich ewentualnymi konsekwencjami.
Janusz A.