Naraziło to jego bliskich na ogromne kłopoty, nawet jeśli owe problemy z prawem miały niemal groteskową przyczynę. Balagtasa bowiem skierowano do zakładu karnego po tym, jak z niewiadomych powodów obciął włosy słudze pewnego bogatego mężczyzny. Poeta odsiadywał wyrok początkowo w Balandze, później zaś w manilskiej Tondzie. Po odbyciu kary powrócił do Udyong, gdzie zmarł dwa lata później.
Twórczość Balagtasa uznaje się za inicjatora przemian w łonie rodzinnej tradycji piśmienniczej, stawiającej wreszcie za jego życia czoła presji ze strony kolonializmu oraz narzucanego przezeń języka hiszpańskiego. Z jego ogromnej spuścizny pisarskiej w całości zachowały się jedynie trzy dłuższe utwory, w tym Orosman at Zafira (1857–1860) oraz La India Elegante y el Negrito Amante (1855-1860). Najważniejszą pracą w jego dorobku twórczym jest jednak opublikowana po raz pierwszy w 1838 Florante at Laura. Ten poemat epicki, arcydzieło nie tylko samej literatury tagalskiej, ale również szerszej literatury filipińskiej, na trwałe wpisał się w świadomość zbiorową Filipińczyków.