Cząsteczki łaciate (ang. patchy particles) – nano- lub mikro- cząsteczki koloidalne, na powierzchni których występują obszary, zwane "łatami", o odmiennych właściwościach niż powierzchnia cząsteczki ("rdzenia") na której zostały osadzone. Obecność łat prowadzi do występowania anizotropowych, oraz silnie ukierunkowanych oddziaływań z innymi cząsteczkami lub powierzchnią. Różnice pomiędzy łatami a rdzeniem mogą być związane z: (i) charakterem chemicznym poszczególnych obszarów np. występowanie hydrofobowych łat na powierzchni hydrofilowego rdzenia (modyfikacja entalpowa) , (ii) zmianą topologii powierzchni cząsteczki np. występowanie wgłębień na powierzchni (modyfikacja entropowa) , (iii) występowanie obu różnic jednocześnie. Szczególnym przykładem cząsteczek łaciatych są cząsteczki, posiadające na swojej powierzchni dwa obszary o jednakowym rozmiarze, które posiadają przeciwne właściwości. Obszary te mogą być np. hydrofilowe/hydrofobowe, metaliczne/polimerowe, organiczne/nieorganiczne. Cząsteczki takie nazywamy cząsteczkami Janusa, których nazwa pochodzi od Rzymskiego Boga Janusa, posiadającego dwie twarze.