Czarniak pospolity (Cenococcum geophilum Fr.) – gatunek grzybów z klasy wrzodniaków (Dothideomycetes). Grzyb mikroskopijny.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gloniaceae, Mytilinidiales, Pleosporomycetidae, Dothideomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1829 r. Elias Fries i nadana przez niego nazwa jest aktualna. Polską nazwę zarekomendowała Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym. Synonim: Cenococcum geophilum var. byssisedum Fr. 1829. Przez niektórych mykologów jest uważany za synonim Cenococcum graniforme.
Morfologia i rozwój Jest jednym z najlepiej poznanych grzybów ektomykoryzowych. Od dawna wiadomo, że gatunek ten jest bezpłodny i nie wytwarza zarodników bezpłciowych ani płciowych, jednak mogą istnieć nieznane dotąd stadia płciowe. Tworzy proste, kruczoczarne i słabo rozgałęzione strzępki o średnicy 1,5–8 µm. Zwykle tworzy monopodialne (nierozgałęzione) ektomykoryzy. Wytworzona przez C. geophilum opilśń na korzeniach roślin jest gruba i pochodzi od kilku do wielu strzępek.