teraz wykańczam dużą – prawie powieść pt. Oko za oko i umieszczę ją w którymś z pism warszawskich. [...] Opisuję teraz w noweli miłość i trochę fałszuję, bo nie mam tych słów, jakie mi nagle przy Tobie przychodzą. Niektóre kartki z mojego dziennika, gdyby były w takiej powieści – tak jak je napisałem gorączkowo po rozmowie z Tobą – byłyby nowe, inne niż u wszystkich. [...] Jestem inny, inny, inny. Trochę mi nawet żal dawnego łotra, który jeszcze dwa lata temu [tj. w 1890 r.] jednego wieczora szedł na schadzkę z panią Anielą, drugiego z panią Natalią, a w południe całował w lesie pannę Stasię. Dziś by mi się już tego wszystkiego nie chciało – daję na to znowu słowo honoru” (l VI 1892). Podobnie stwierdza Katarzyna Sobolewska, choć jej zdaniem trudno jednoznacznie wskazać, który z "dzienniczków" (tom XX czy XXI) był podstawą do napisania niektórych nowel i opowiadań wydanych w okresie 1892-1894.
Główni bohaterowie noweli posiadają swoje pierwowzory opisane w XXI tomie Dzienników. I tak: