Powrócił następnie do rodzinnej Laguny. Pomagał starzejącemu się ojcu w zarządzaniu rodzinnym majątkiem. Był przy tym człowiekiem bardzo przedsiębiorczym, umiejętnie zarządzającym także gospodarstwem rolnym. Nabyte doświadczenie życiowe sprawiło, że młodsze rodzeństwo chętnie zwracało się doń z prośbą o radę i pomoc. Wspierał rodzący się ruch na rzecz głębokich reform politycznych na wciąż pozostających pod kontrolą Hiszpanów Filipinach, w tym pierwszą tagalską gazetę, Diariong Tagalog. Przekonał swego młodszego brata Jose do wyjazdu na studia do Hiszpanii w 1882, a następnie regularnie informował go listownie o tym co dzieje się w kraju. Pośród tych spraw znajdował się także spór o grunta rolne w Calambie z dominikanami, który ostatecznie spowodował, iż Paciana zesłano na Mindoro. Można go uznać także za pierwszego tłumacza napisanej przez Jose Rizala powieści Noli me tangere. Przekład ten nigdy wszelako nie ukazał się drukiem, bowiem jego manuskrypt zaginął.
Źródło i licencja
Fragment artykułu Wikipedia — Paciano Rizal · historia autorów.
Tekst: CC BY-SA 4.0. Wydzielono fragment z dłuższego artykułu.