Również po jego przejściu na emeryturę obawiano się o jego bezpieczeństwo, jako że przestał wtedy podlegać ochronie rządu federalnego.

Uczestniczył w obradach Soboru Watykańskiego II oraz w konferencji biskupów Ameryki Łacińskiej w Medellín w 1968, gdzie jego poglądy na temat teologii kontekstualnej i sprawiedliwości społecznej zyskały rozgłos międzynarodowy.

Był autorem licznych prac dotyczących sytuacji ludów rdzennych oraz zagadnień związanych z kosmologią i teologią indiańską. Opanował cztery języki Majów i często przemierzał swoją diecezję na mule, co stało się symbolem jego prostoty i zaangażowania.

Śmierć Zmarł 24 stycznia 2011 w Meksyku, w wieku 86 lat, po długiej chorobie spowodowanej nadciśnieniem i cukrzycą. Jego śmierć odbiła się szerokim echem w Meksyku i za granicą. Prezydent Meksyku Felipe Calderón nazwał go „budowniczym bardziej sprawiedliwego i godnego Meksyku". Kondolencje wyraziła również m.in. sekretarz stanu USA Hillary Clinton.

Uroczystości pogrzebowe odbyły się w katedrze w San Cristóbal de Las Casas oraz w stolicy kraju, a uczestniczyli w nich duchowni, politycy, dziennikarze i tysiące wiernych, w tym rolnicy niosący maczety z wyrytym imieniem biskupa.

Nagrody i wyróżnienia Za swoją działalność otrzymał wiele nagród, m.in.: