Prakṛti – pierwotna, nieświadoma materia-natura, źródło całego wszechświata psychofizycznego, złożona z trzech sił lub jakości (guṇa): sattva (jasność, harmonia), radżas (ruch, namiętność) i tamas (bezwład, ciemność). Celem jogi jest viveka-khyāti – poznanie rozróżniające, prowadzące do uświadomienia sobie, że puruṣa jest całkowicie odrębny i niezależny od wszelkich przejawów prakṛti, w tym od zjawisk świadomościowych (citta). Samādhi jest kluczową drogą do osiągnięcia tego poznania.
Īśwara Patańdżali wprowadza również pojęcie Īśwary (Pana) jako szczególnej drogi do osiągnięcia samādhi. W filozofii jogi Īśwara nie jest bogiem-stworzycielem, lecz „szczególną jaźnią” (puruṣa-viśeṣa), która jest wiecznie wolna od cierpienia (kleśa), karmy i jej skutków. Jest on wszechwiedzący i stanowi pierwotne źródło wiedzy dla wszystkich dawnych mistrzówPatańdżali, Jogasutry. Klasyczna joga indyjska, tłum. i komentarz Leon Cyboran, PWN, Warszawa 1986, sutry I.24-26.. Jego symbolicznym wyrazem jest święta sylaba OM (praṇava). Sutry zalecają praktykę oddania się Īśwarze (Īśvara-praṇidhāna), która polega na powtarzaniu sylaby OM i kontemplacji jej znaczenia. Jest to skuteczna metoda usunięcia przeszkód na ścieżce jogi i osiągnięcia skupieniaPatańżali, Jogasutry. Klasyczna joga indyjska, tłum.