Do jej kompetencji należała kontrola sanitarna surowców, półproduktów i wyrobów gotowych, nadzór nad stanem higienicznym zakładów, środków transportu oraz pracowników, a także opiniowanie projektów inwestycyjnych pod kątem wymogów sanitarnych. Inspekcja uczestniczyła w opracowywaniu planów gospodarczych i szkoleniu personelu w zakresie higieny i weterynarii. W okresie funkcjonowania mleczarstwa państwowego inspekcja pełniła głównie funkcje kontrolno-nadzorcze, które w późniejszym czasie przekształcono w służby doradczo-szkoleniowe.
W latach 1952–1956 zakłady mleczarskie działały w warunkach dostaw obowiązkowych, które ograniczały możliwości kształtowania postaw rolników w kierunku zwiększenia produkcji mlekaDekret z dnia 24 kwietnia 1952 r. o obowiązkowych dostawach mleka. Dz. U. 1952 nr 22, poz. 142..