Tło Floty cieni (określane też jako floty szare lub floty ciemne) istniały już wcześniej i były wykorzystywane m.in. przez Iran oraz Wenezuelę do prób omijania międzynarodowych sankcji gospodarczych. Rosja zakładała, że ewentualne sankcje nałożone na ten kraj będą wymagały uzyskania kontroli nad tankowcami potrzebnymi do eksportu ropy i produktów ropopochodnych. W tym celu kupowano jednostki zbliżające się do końca cyklu eksploatacji – przez rosyjskie podmioty lub pośredników, którzy następnie mogli je wynajmować za wysokie stawki, aby utrzymać ciągłość eksportu. Wzrost popytu przełożył się na wzrost cen starszych tankowców i wysokie zyski sprzedających. Pod koniec 2022 roku flota cieni miała liczyć ponad 600 statków, w tym ok. 400 tankowców do przewozu ropy, a do grudnia 2023 roku szacunki mówiły o 1100–1400 statkach. Według sankcjami objęto 118 z nich (przez Stany Zjednoczone, UE lub Wielką Brytanię), przy czym tylko trzy jednostki zostały objęte sankcjami przez wszystkie trzy podmioty jednocześnie. W 2025 roku podawano, że rozmiar floty cieni miał wzrosnąć ponad trzykrotnie w porównaniu z początkiem 2022 roku.