Według autorów Leksykonu, utwór ma jednak charakter mniej fantastycznonaukowy, a bardziej widać w nim neoromantyczną fascynację hipnozą oraz zjawiskami paranormalnymi, i nawiązania do mitu faustycznego o zawarciu paktu z diabłem w zamian za nadludzką moc. Niemniej Barbara Bobrowska uznaje utwór za jeden z najbardziej fantastyczno-naukowych w twórczości Prusa, zwracając uwagę na liczne opisy wynalazków przyszłości (nowy lekki metal, nowe sposoby ogrzewania domów, nowe lekarstwa, nowe maszyny budowlane i transportowe)
Tadeusz Żabski opisał utwór jako parabolę. Utwór jest też opiyswany przez badaczy (Janina Kulczycka-Saloni, Jan Zygmunt Jakubowski) jako alegoria.
Motywy Utwór jest reakcją Prusa na zaostrzające się w tym okresie zjawiska germanizacji (Kulturkampf), w tym pruską ustawę wywłaszczeniową z 13 grudnia 1907. Debata pomiędzy rewolucjonistą Goldbergiem a pozytywistą Czerskim jest odbiciem głównych nurtów dyskursu polskich intelektualistów przełomu XIX i XX wieku, czyli sporu między zwolennikami odwetu (nawet terrorystycznego) a pozytywistycznej postawy spokojnego oporu połączonego z pracą u podstaw. Prus reprezentuje tradycyjną postawę konserwatywną, krytykując rewolucyjne, siłowe metody zmian społecznych, które mogą przynieść nieobliczalne, negatywne skutki (wojnę, upadek cywilizacyjny, itp.).