Kwalifikacja do opieki długoterminowej finansowanej przez NFZ wymaga skierowania wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego oraz spełnienia kryteriów medycznych, w tym oceny niesamodzielności (np. na podstawie skali Barthel). Zasady odpłatności za pobyt w ZOL/ZPO (w tym udział świadczeniobiorcy w kosztach zakwaterowania i wyżywienia) są określane w przepisach i materiałach informacyjnych dla pacjentów; wysokość opłaty jest powiązana z dochodem świadczeniobiorcy (np. emeryturą lub rentą).
W systemie pomocy społecznej podstawę prawną organizacji usług opiekuńczych, kierowania do domów pomocy społecznej oraz zasad odpłatności stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz aktów wykonawczych, w tym rozporządzenia w sprawie domów pomocy społecznej i rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.
W dokumentach strategicznych i materiałach rządowych zwraca się uwagę na rozproszenie systemu, nierównomierną dostępność wsparcia oraz potrzebę koordynacji i uporządkowania katalogu świadczeń i usług opieki długoterminowej, m.in. w związku ze starzeniem się społeczeństwa i rosnącą liczbą osób wymagających długotrwałej opieki.