W pokrewnych podejściach pewne pole materii lub inna zmienna fizyczna jest wybierana jako zegar relacyjny. Dzięki temu dynamika nie jest wyrażana względem zewnętrznego parametru, lecz poprzez relacje między obserwablami samego układu. W odróżnieniu od ujęć Page’a-Woottersa nie chodzi tu przede wszystkim o odczytywanie czasu z korelacji w globalnie stacjonarnym stanie, lecz o wskazanie wewnątrz teorii takiej zmiennej, względem której można sformułować efektywną ewolucję pozostałych stopni swobody.
Spójne dyskretyzacje i interpretacja Montevideo i zaproponowali podejście spójnych dyskretyzacji, w którym po przejściu do wersji dyskretnej unika się części trudności wynikających z obecności więzów w sformułowaniu kanonicznym. W tym kontekście rozwijano także interpretację Montevideo mechaniki kwantowej, wiążącą problem czasu z fundamentalnymi ograniczeniami dokładności realistycznych zegarów kwantowych oraz z rolą dekoherencji.
Hipoteza czasu termicznego