Teologia i duchowość List do Przyjaciół Krzyża reprezentuje jeden z najbardziej systematycznych wykładów teologii krzyżowej w literaturze katolickiej XVII/XVIII wieku. Montfort czerpie z: Pisma Świętego (szczególnie Mt 16,24; Hbr 12,2; Ga 2,20; Flp 2,8–9); tradycji patrystycznej (m.in. św. Augustyna, św. Jana Chryzostoma); średniowiecznej mistyki (Naśladowanie Chrystusa, Tomasza à Kempis); doświadczeń mistyków nowożytnych (św. Teresy z Ávili, św. Ignacego z AntiochiiMontfort cytuje zdanie przypisywane św. Ignacemu Antiocheńskiemu: „Przyjdź, ogniu i szubienico, dzikie zwierzę i wszelkie tortury piekła, abym mógł rozkoszować się posiadaniem Chrystusa".).
Centralnym pojęciem teologicznym jest Teologia krzyża w jej wymiarze paschalnym: krzyż nie jest celem samym w sobie, lecz drogą naśladowania ukrzyżowanego i zmartwychwstałego Chrystusa. Montfort podkreśla, że Przyjaciel Krzyża to alter Christus – drugi Chrystus, żyjący słowami Ga 2,20: „Teraz zaś już nie ja żyję, lecz żyje we mnie Chrystus".
Pismo wyróżnia się też wyjątkową rolą przyznaną Maryi: Przyjaciel Krzyża jest Benoniem – dzieckiem boleści i prawicy, poczętym w cierpiącym sercu Jezusa, urodzonym z Jego przebitego boku i ochrzczonym Jego krwią.