Krytycy wskazują, że takie wyjaśnienia najczęściej nie rozwiązują problemów archeologicznych, lecz zastępują badanie lokalnej technologii, organizacji pracy i tradycji kulturowej atrakcyjną narracją o zewnętrznym sprawcy.

Inny obszar tworzą interpretacje religijne i kreacjonistyczne, np. próby potwierdzania literalnie rozumianych opowieści o globalnym potopie, poszukiwania Arki Noego lub odrzucanie datowań sprzecznych z młodą chronologią Ziemi. Z tym nurtem łączą się dawne koncepcje „Biblii w kamieniu”, doszukujące się w piramidach czy domniemanych zaginionych plemionach potwierdzeń narracji biblijnych. Problemem nie jest samo badanie archeologii tekstów religijnych, lecz podporządkowanie materiału dowodowego doktrynie oraz odrzucanie wyników geologii, paleontologii, chronometrii i archeologii, gdy nie pasują do założonego scenariusza. Skrajnym przykładem tego nurtu były twierdzenia Rona Wyatta, który ogłaszał odkrycie m.in. Arki Noego, grobów Noego i jego żony oraz Sodomy i Gomory, nie przedstawiając dowodów przekonujących dla biblistów, historyków i naukowców.