Państwo stanowe zachowało jednak własny sąd patrymonialny, którego siedziba znajdowała się w Tarnowskich Górach.
Sąd wolnego państwa stanowego Bytom był właściwy dla 23 miejscowości. Rozpatrywał sprawy cywilne i karne, a jego jurysdykcja obejmowała również miejscową szlachtę i dobra rycerskie. Odrębnie funkcjonował sąd miejski w Bytomiu, natomiast instancją nadrzędną był Wyższy Sąd Krajowy w Raciborzu.
Na mocy rozporządzenia z 2 stycznia 1849 roku w Prusach zniesiono prywatne sądownictwo i zreorganizowano system sądów. Tym samym sąd wolnego państwa stanowego utracił podstawę dalszego funkcjonowania.
Wolni panowie stanowi Bytomia
Pierwszym wolnym panem stanowym Bytomia został w 1697 roku Leon Ferdynand Henckel von Donnersmarck. Po jego śmierci godność przeszła na Karola Józefa Erdmanna Henckla von Donnersmarcka, a od 1748 roku była przekazywana najstarszemu żyjącemu przedstawicielowi rodu według zasady senioratu.
Do połowy XIX wieku godność nosili kolejno: